Pesten

imagesHet thema ‘pesten’ is uit onze huidige cultuur nauwelijks meer weg te denken. De laatste tijd heeft het volop de aandacht. Het haalt de landelijke media op een afschuwelijke manier. Door jonge mensen, die doordat zij zich gekwetst en buitengesloten voelen een einde maken aan hun leven. Er is al zoveel over gezegd en geschreven. Over wat pestgedrag is, wanneer we pesten ‘pesten’ mogen noemen en wat eraan zou moeten worden gedaan. Waar ligt het verschil tussen plagen en pesten? Hoe herkennen we de signalen van gepeste leerlingen? Welke interventie programma’s zijn er op de markt?

Wat ik me afvraag, is of er ook nagedacht wordt over de preventie van pesten. En dan doel ik niet op de gedragsregels aan de muren van scholen. Wanneer we op gedragsniveau insteken zijn we naar mijn gevoel een fase voorbij. Waar ik veel meer benieuwd naar ben is hoe pestgedrag ontstaat. Wat zien we als we een stap terug maken om te zien wat er onder het pesten en gepest worden ligt? Wat zien we als we een laag dieper gaan en zien wat er bij de betreffende leerlingen speelt? Wat valt er te ontdekken bij de gepeste en de pestende? Enige tijd geleden zag ik een uitzending van het programma ‘over de streep’, waarin middelbare scholieren uitgedaagd worden meer van zichzelf te laten zien en op een ander level dan zij gewend zijn naar anderen te kijken. Indrukwekkend wat er gebeurt wanneer zij het gedrag voorbijgaan en meer zicht krijgen op wat er in zichzelf en in anderen leeft.

In hoeverre zien wij wie de ander is en in hoeverre wordt daaraan aandacht besteed op scholen? Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat prestaties nog elke dag hoog in het vaandel staan. Dat begint meestal al vroeg – let maar eens op hoe vaak jonge ouders vertellen wat hun baby of peuter al kan. Let maar eens op hoeveel ouders terugdeinzen voor een extra kleuterjaar voor hun kind. Dat is immers een verloren jaar? Die lijn trek ik door: hoeveel ouders hebben er grote moeite mee wanneer hun zoon of dochter op het middelbaar onderwijs een jaar doubleert of wanneer een ‘verkeerde’ studiekeuze wordt gemaakt en er een jaar verloren gaat? Helaas hoor ik om me heen nog steeds verhalen waaruit ik opmaak dat het met veel docenten al niet veel anders gesteld is. Natuurlijk begrijp ik dat een belangrijk doel van hen is, dat leerlingen vorderingen maken en met voldoende cijfers over gaan naar het volgend leerjaar. Los van de vraag of het huidige onderwijssysteem niet eens onder de loep genomen zou moeten worden betwijfel ik ten zeerste of er in het systeem zoals het er nu is – zeker op het middelbaar onderwijs – ruimte is om te zien wie leerlingen werkelijk zijn. Is er werkelijk aandacht voor personen, of domineren in die aandacht ook de cijfers en prestaties? In dezelfde laatste maanden waarin de media ons opschrikten met genoemde afschuwelijke berichten kwamen mij verhalen ter ore waarvan ik evenzeer schrok: van ouders die de mentor van hun zoon aandacht vroegen omdat de jongen werd gepest en vaak verdrietig thuiskwam – er werd geen gehoor gevonden. Over een docent die de leerlingen het mentor-uur vrijaf gaf wanneer de prestaties voldoende waren. Dat zou hen immers stimuleren hard te werken. Wat een gemiste kansen!

Weten we niet allemaal dat achter de buitenkant van de meeste pubers veel meer schuil gaat dan we kunnen vermoeden? Dat het van binnen vaak helemaal niet zo chill en stoer is als het meestal lijkt? Niet alleen wij als volwassenen hebben weinig zicht op wat er werkelijk omgaat, ook bij de leerlingen onderling gaat het contact vaak niet dieper dan oppervlakkig. Ik weet, pubers laten zich niet gemakkelijk communiceren. Maar we zouden kunnen beginnen met omstandigheden te creëren en aandacht er te laten zijn – niet zomaar aandacht, maar oprechte aandacht.

Laatst las ik de ‘Levenslessen van meester Kanamori’ – geschreven door een docent op het basisonderwijs in Japan met een eigen visie op de rol van onderwijs; een docent die doceert vanuit de overtuiging dat we leren voor het leven en niet voor de school. De ondertitel van zijn boek luidt ‘als één kind niet gelukkig is, is niemand gelukkig’. Mijn overtuiging is, dat wanneer we in het huidige onderwijssysteem een vleugje zouden meenemen van wat deze meester uitdraagt, voor pesten aanzienlijk minder ruimte zou zijn..